rysunki: Anna Krzysztofiak, mapa: Maciej Kamiński

wersja dla Internetu: KAJA Janina Elżbieta Kamińska

ŚCIEŻKA EDUKACYJNA  „PŁAZY” 

WSTĘP

Drogi internauto. Oddajemy w Twoje ręce przewodnik po ścieżce przyrodniczej Wigierskiego Parku Narodowego. Tym razem chcemy zapoznać Cię z przyrodą, na pozór mało atrakcyjnego obszaru, jakim są tzw. „nieużytki” leżące na terenie wsi Rosochaty Róg. Szczególną uwagę zwrócić chcemy na faunę płazów zamieszkujących ten teren i dlatego też ścieżkę tę nazwaliśmy „Płazy”. Terminy oznaczone gwiazdką są wyjaśnione w słowniczku.

Ścieżka przyrodnicza „Płazy” jest stosunkowo krótka i przebiega wśród pól, łąk i zabagnień położonych w centralnej części Półwyspu Rosochaty Róg. Możesz dojść do niej od przystanku PKS w Czerwonym Folwarku (ustawiona jest tam tablica informacyjna opisująca przebieg ścieżki i jej walory przyrodnicze), od strony wschodniej lub drogą od zachodu – wzdłuż zielonego szlaku turystycznego. Idąc drogą od strony wschodniej, którą przebiega granica Wigierskiego Parku Narodowego, po przebyciu około 800 metrów dotrzesz do pierwszego przystanku na naszej ścieżce. Dojście do początku ścieżki zajmuje nie więcej niż 10 - 15 minut. Kierując się drogą od strony zachodniej mijasz po prawej stronie pole biwakowe i niewielki parking. Idąc dalej, zgodnie z kierunkowskazami, docierasz do rozwidlenia dróg i skręcasz w lewo. Po przejściu około 1 km docierasz do ścieżki przyrodniczej. Ta droga jest znacznie dłuższa od poprzedniej (ma około 3 km długości) i będziesz potrzebował na jej pokonanie około 45–60 minut. Na ścieżce na odcinku około 500 metrów ustawionych jest 6 tablic opisujących przyrodę tego terenu. W zależności od stopnia zainteresowania, zapoznanie się z walorami przyrodniczymi ścieżki zajmie Ci około 30–50 minut. Opuszczając ścieżkę możesz wrócić do przystanku autobusowego w Czerwonym Folwarku jedną z opisanych wyżej dróg, w zależności od ilości posiadanego czasu.

Cała trasa ścieżki została oznakowana, musisz zatem zwracać uwagę na wymalowane na kamieniach lub tabliczkach znaki ścieżki: białe kwadraty z ukośnym, zielonym paskiem. Na trasie ścieżki wybudowana została kładka przebiegająca przez teren podmokły oraz pomost wcinający się w niewielki staw. Zachowaj szczególną uwagę poruszając się po tych obiektach.

Zanim wyruszysz na zwiedzanie ścieżki wiedz, że:

• ścieżkę można zwiedzać przez cały rok, od wschodu do zachodu słońca, zgodnie z zasadami obowiązującymi wszystkich turystów, choć dla obserwacji płazów najlepszym okresem jest kwiecień - maj, kiedy odbywają one gody,
• najwięcej zaobserwujesz jeśli będziesz zachowywał się cicho i spokojnie,
• zespoły roślin, grzybów i zwierząt przy trasie ścieżki pozostaną bogate i interesujące tylko wtedy, gdy niczego nie zniszczysz - poruszaj się zatem wyłącznie wyznaczoną trasą, nie zrywaj roślin, nie płosz i nie zabijaj zwierząt,
• najprzyjemniej będziesz się czuł w czystym środowisku - śmieci zabierz ze sobą lub wyrzuć do koszy umieszczonych na trasie,
• jeśli chcesz, aby na ścieżce towarzyszył Ci przewodnik - skontaktuj się, najlepiej kilka dni wcześniej, z dyrekcją Wigierskiego Parku Narodowego, Krzywe 82, 16-400 Suwałki, tel. (087) 5632540, e-mail: wigry_pn@su.onet.pl.

Płazy są zwierzętami ziemnowodnymi, występującymi w strefie klimatycznej gorącej i umiarkowanej. Posiadają wiele cech wskazujących na przystosowanie się do życia w dwóch środowiskach. Larwy płazów żyją w środowisku wodnym natomiast postacie dorosłe przebywają głównie na lądzie, pozostając jednak w mniejszym lub większym stopniu związane z wodą. W Polsce występują przedstawiciele dwóch rzędów: płazów ogoniastych (salamandry i traszki) i płazów bezogonowych (żaby, ropuchy, kumaki, grzebiuszka i rzekotka).

Nauka zajmująca się płazami nazywa się batrachologią* (od greckiego słowa batrachos - płaz), jednak częściej stosuje się termin herpetologia*, który oznacza naukę o płazach i gadach. Ogół płazów występujących na danym terenie nazywamy batrachofauną*, natomiast ogół płazów i gadów łącznie - herpetofauną*.

Zwierzęta należące do gromady płazów charakteryzują się następującymi cechami:

• posiadają cztery kończyny (z wyjątkiem nie występujących w Polsce płazów beznogich), przy czym kończyny przednie zakończone są czterema palcami, zaś kończyny tylne pięcioma; brak jest pazurów na palcach;
• skóra płazów jest naga i pokryta śluzem - wspomaga w oddychaniu prymitywnie zbudowane płuca; w skórze często obecne są gruczoły skórne* wytwarzające obronne substancje toksyczne;
• są zwierzętami zmiennocieplnymi - temperatura ich ciała zależna jest od temperatury otoczenia; przy niesprzyjających warunkach przechodzą w stan hibernacji*;
• są rozdzielnopłciowe - samce posiadają parzyste jądra, natomiast samice parzyste jajniki; zapłodnienie może być zewnętrzne bądź wewnętrzne, w zależności od gatunku; samce często różnią się wyglądem zewnętrznym od samic (dymorfizm płciowy*), zwłaszcza w okresie godów;
• rozwój płazów połączony jest z przeobrażeniem (metamorfozą*) - z jaja wylęga się larwa (u płazów bezogonowych zwana kijanką*), która oddycha skrzelami i porusza się przy pomocy ruchliwego ogona; po pewnym czasie wyrastają jej kończyny, przy czym u płazów ogoniastych jako pierwsze pojawiają się kończyny przednie, natomiast u płazów bezogonowych - tylne; zachodzą również zmiany w budowie narządów wewnętrznych, np. zanikają skrzela a ich funkcje przejmują płuca; po przeobrażeniu ogon zachowują tylko płazy ogoniaste, u bezogonowych zanika on w krótkim czasie.

Obecnie na całym świecie obserwuje się spadek liczebności płazów, widoczne jest to zwłaszcza w Europie. Płazy są zwierzętami o dużej wrażliwości na zmiany środowiska. Szczególnie zagrożone są miejsca ich naturalnego rozrodu - niewielkie zbiorniki wodne, które zanikają lub są przekształcane w wyniku wielu czynników (ocieplenie klimatu, obniżenie poziomu wód gruntowych, zanieczyszczenie wód, itp.). Wszystkie krajowe gatunki płazów objęte są w Polsce ścisłą ochroną prawną (na mocy Rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 6 stycznia 1995 r.), przy czym żaby: jeziorkowa, wodna i śmieszka tylko w okresie od 1 marca do 31 maja.

Teren Wigierskiego Parku Narodowego, bogaty w różnego rodzaju zbiorniki wodne, torfowiska i wilgotne lasy, spełnia warunki potrzebne do życia i rozrodu wielu gatunków płazów. Do chwili obecnej na terenie Parku stwierdzono obecność 12 taksonów tych zwierząt (rys. 1), z 18 występujących w Polsce.

W niektórych siedliskach ich liczebność utrzymuje się wciąż na wysokim poziomie (np. w okolicach małych, śródleśnych jeziorek, zwanych „sucharami”), w innych, np. na terenach pól uprawnych i obszarach zabudowanych, ich populacje są już zagrożone. Każdej wiosny duże ilości płazów opuszczających zbiorniki wodne po odbyciu godów, giną pod kołami samochodów. Zjawiska te wskazują na konieczność podejmowania przez służby Parku efektywnych działań ochronnych, mających na celu m.in. zachowanie naturalnych siedlisk występowania płazów oraz ograniczenie śmiertelności tych zwierząt.

Rys. 1. Płazy WPN: a -traszka grzebieniasta, b- traszka zwyczajna, c- kumak nizinny, d- grzebiuszka ziemna, e- ropucha szara, f- ropucha zielona, g- ropucha paskówka, h- rzekotka drzewna, i- żaba moczarowa, j- żaba trawna, k- żaba wodna, l- żaba jeziorkowa

dalej »